Największe atrakcje na mapie Izraela

Dystrykt Północny

• ogrody między Hajfą a Akką
• Akko - potężne fortyfikacje, bastiony obronne i wieże, cytadela, podziemne miasto Krzyżowców, synagoga, kaplica grobowa Baha Allaha - najświętsze na świecie miejsce wyznawców bahaizmu
• laguny, skały i runi starożytnego miasta Akhziv w Parku Narodowym Akhziv
• jaskinie Rosz Hanikra
• katakumby starożytnego miasto Beit She'arim - miejsce żydowskich pochówków z okresu misznaickiego i talmudycznego z dziedzińcami, podziemnymi korytarzami, schodami i zdobionymi komorami grobowymi i sarkofagami
• Bazylika Przemienienia Pańskiego (oraz kompletne mury obronne i wieże muzułmańskiej fortecy) na Górze Tabor - wg tradycji miejsce przemienienia Jezusa
• Nazaret - Bazylika Zwiastowania, gdzie Anioł Gabriel zwiastował Maryi, kościół św. Józefa na miejscu warsztatu ciesielskiego św. Józefa, bazylika Jezusa Młodzieńca
• twierdza Krzyżowców, rzymski amfiteatr i willa i inne zabytki jednej z najstarszych gmin żydowskich w Zippori otoczonej pięknymi lasami dębowymi
• potężne ruiny twierdzy Krzyżowców Montfort otoczonej puszczą dębową
• "miedziane" drzewa katalav w parku narodowym Góry Meron
• kompleks ruin Megiddo w dolinie Jezreel
• najlepiej zachowany teatr rzymski w Izraelu i inne wykopaliska w Bet She'an
• najwspanialsze mozaiki podłogowe w pozostałościach synagogi Beit Alfa z VI wieku p.n.e
• kąpiel w wodach rzeki Amal, które przez cały rok mają temp. 28oC
• jaskinia Gedeona i bystre potoki parku narodowego Harod Spring
• klasztor i sanktuarium w Magdali upamiętniające miejsce spotkania Jezusa z Marią Magdaleną
• Tyberiada - gorące źródła Hamat Tiberias, kościół św. Piotra w kształcie odwróconej łodzi, grobowiec rabina Meira Baal Hanesa
• rejs po Jeziorze Galilejskim łodzią rybacką z drewna sosnowego i eukaliptusowego wykonaną na wzór odkrytych szczątek łodzi używanej między 100 rokiem p.n.e. a 100 rokiem n.e. zwanej Łodzią Jezusa
• Dolina Tabgha z kaplicą Prymatu Piotra (miejsce ukazania się Jezusa swoim uczniom po zmartwychwstaniu), kościół Rozmnożenia Chleba i Ryb ze starożytnymi mozaikami upamiętniającymi cud i Górą Błogosławieństw - miejscem wygłoszenia przez Jezusa kazania na górze
• olbrzymia synagoga w Kafarnaum
• ruiny największego w Izraelu klasztoru w parku narodowym Kursi
• ośrodki sportów wodnych nad Jeziorem Galilejskim, takie jak Kibbutz Maagan i Kibbutz Ha'On
• ornitologiczne safari nad jeziorem Hula
• spływ kajakiem lub pontonem po rzece Jordan
• narty na najwyższym szczycie Izraela - górze Hermon (2224 m n.p.m.)
• forteca Nimrod - najlepiej zachowany zamek Krzyżowców w Izraelu
• źródła Jordanu, wodospad Banyas, jaskinie i spokój w parku narodowym Hermon
• degustacja trunków Wytwórni Win Wzgórza Golan
• sępy, jeżozwierze i szakale w Parku Narodowym Yehudiya Forest
• ruiny starożytnego miasta Gamla oraz wodospady parku narodowego Gamla, w tym 50-metrowy, najwyższy wodospad Izraela
• kompleks rzymskich i bizantyjskich kąpielisk obok współczesnych basenów leczniczych w Hammat Gader
• Zefat - labirynt schodów Ma'alot Olei HaGardom, Dzielnica Synagog, festiwal muzyki klezmerskiej

Dystrykt Hajfy

• Góra Karmel - Grota Eliasza (miejsce ukrywania się proroka Eliasza po zmaganiach z prorokami Baala), dzika zwierzyna największego w Izraelu rezerwatu przyrody Carmel Hai-Bar, święte dęby i jaskinie Nahal Mearot zamieszkiwane od czasów prehistorycznych
• biały piasek i kryształowe wody plaży Tantura
• Hajfa - Narodowe Muzeum Nauki, Muzeum Hajfy, Muzeum Kolejnictwa, Narodowe Muzeum Morskie, panorama miasta z wieży Eskhol, światowe centrum Bahajów
• "Boża winnica" w Zikhron Ya'aqow

Dystrykt Centralny

• bogactwa fauny i flory parku narodowego rzeki Yarkon
• muzeum izraelskich sił pancernych (Yad La-Shiryon) w Latrun
• Rezerwat Krajobrazów Biblijnych Neot Kedumim w Modi'in - prastare drzewa oliwne, drzewa migdałowe i cedry libańskie tworzą przepiękny pejzaż starożytnego Izraela i historii biblijnych
• najpiękniejsze plaże Izraela w Netanyi
• Wielki Meczet w Ramli

Dystrykt Tel Awiwu

• Tel Awiw - labirynt uliczek i enklawa artystów najstarszej dzielnicy miasta Newe Tzedek, 8 kilometrów bezpłatnych plaż, Muzeum Ziemi Izraela i Muzeum Diaspory Żydowskiej, XII-wieczny minaret Mahmoodiye i stary port Jaffy
• spokojniejsze niż w Tel Awiwie, plaże Bat Yam

Dystrykt Jerozolimy

• mury obronne Starego Miasta Jerozolimy z 35 basztami i 8 pięknymi bramami - Damasceńską, Heroda, Lwią, zamurowaną Złotą, którą miał wjechać Jezus w Niedzielę Palmową, a otwarta zostanie znów w dzień sądu, Gnojną, Syjońską, Jafy oraz Nową
• Wzgórze Świątynne (góra Moria święta dla 3 religii) - Kopuła Skały (Abraham składał tu ofiarę z Izaaka), meczet Al-Aqsa, fontanna Sabil Qaitbay, pięknie zdobione budynki Mameluków, kościół św. Anny (dom rodziców Marii i miejsce jej narodzin)
• Via Dolorosa (droga, którą Jezus dźwigał krzyż na Golgotę) aż do Bazyliki Grobu Świętego
• plac Hurva - miejsce spotkań, z ruinami synagogi Hurva wysadzonej przez Jordańczyków w 1948r. oraz synagogą Karaitów
• pokazy audiowizualne z historii miasta p.n.e. w Centrum Rahel Yanait Ben-Zvi
• Wieża Izraelitów z bramą z okresu Pierwszej Świątyni
• Ściana Płaczu - pozostałość zewnętrznego muru po Drugiej Świątyni Jerozolimskiej, miejsce żydowskich modlitw, jako "miejsce najbardziej zbliżone do domu Boga"
• podziemne tunele w okolicach Muru Zachodniego, jeden biegnie starym wodociągiem, a na jego zamurowanym końcu miał płonąć świątynny ogień
• Bazylika Grobu Pańskiego - najważniejsza świątynia chrześcijaństwa, miejsce ukrzyżowania, pogrzebania i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa
• cerkiew św. Aleksandra i zbudowany z białego kamienia luterański kościół Zbawiciela
• Muzeum Historii Jerozolimy w cytadeli (wieży Dawida) - najważniejszy obiekt muzealny w Jerozolimie
• odizolowana od świata dzielnica ormiańska z katedrą św. Jakuba z XIw.
• Góra Synaj - kościół i klasztor Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny (miejsce zaśnięcia w sen wieczny Dziewicy Marii), Grób Dawida, kościół św. Piotra in Gallicantu w miejscu, gdzie apostoł Piotr się zaparł Jezusa, cmentarze różnych religii
• Miasto Dawida - najstarsza część Jerozolimy z ok. 1000 lat p.n.e.: Łuk Robinsona dawniej podtrzymujący schody prowadzące do Świątyni, fundamenty pałacu królowej Adiabeny, fragmenty cytadeli miasta Jebuzytów i fragmenty twierdzy wzniesionej przez Dawida
• źródło Gihon dawniej dostarczające wodę dla miasta Dawida - przez około 30 minut wyrzuca z siebie ogromne ilości wody, po czym prawie wysycha na 6-8 godzin
• Dolina Cedronu z Doliną Jozafata (Sądu Bożego), gdzie ludzkość stanie przed Bogiem-Sędzią i grobami skalnymi Jozafata, Absaloma, Zachariasza i św. Jakuba
• Góra Oliwna - widok na miasto z pięknej promenady, Bazylika Narodów (Cierpienia) w środku ogrodu Getsemani, w którym pojmano Jezusa, złote kopuły rosyjskiej cerkwi Marii Magdaleny, grota, w której Jezus nauczał apostołów z kaflami z tekstem modlitwy Pańskiej w ponad 60 językach
• Muzeum Rockefellera - jedno z najlepszych muzeów archeologicznych Środkowego Wschodu
• Mea She'arim - dzielnica żydowskich ultra ortodoksów, w której należy się godnie zachowywać; kościół etiopski i dom Ben Yehudy - twórcy współczesnego języka hebrajskiego
• targ Mahane Yehuda - feeria zapachów i barw największego żydowskiego bazaru Jerozolimy
• nowoczesny budynek Knessetu - izraelskiego parlamentu
• bogate zbiory Muzeum Izraela, m.in. zwoje znad Morza Martwego
• Biblijny Ogród Zoologiczny - bez ogrodzeń i klatek
• Wzgórze Herzla z grobami Teodora Herzla, Goldy Meir czy Icchaka Rabina
• Instytut Yad Vashem z Aleją Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, Muzeum Historycznym i innymi świadectwami-pomnikami Holocaustu
• niezwykłe stalaktyty i stalagmity jaskini Soreq w parku narodowym Stalactite Cave
• twierdza w parku narodowym Castel

Dystrykt Południowy

• ruiny starożytnego miasta Lakshish z najpotężniejszą z odnalezionych bram pochodzących z czasów biblijnych
• jaskinie kredowe parku narodowego Beit Govrin
• nagie skały i płaskowyże pustyni Negew - "księżycowy" krater Ramon (40 km dł., 8 km szer.), "oaza" wokół źródła Avdat, Deklaracja Niepodległości Państwa Izrael w domku Dawida Ben Guriona w Sede-Boqer
• "góry solne" unoszące się po powierzchni Morza Martwego - największej depresji na Ziemi
• półwysep el-Lisan (Język) rozdzielający Morze Martwe na część głęboką do 400 m i płytką do 6 m
• wodospad Dawida i Jaskinia Kochanków w pięknej oazie Ein Gedi
• żydowska twierdza w Masadzie - symbol żydowskiego poświęcenia (czasy żydowskiego powstania przeciwko Rzymowi w I w. n.e.
• labirynt jaskiń i solnych formacji, np. Pani Lot w paśmie Sodomy
• obserwacje ptaków migrujących między Eurazją a Afryką nad Ejlatem
• Plaża Koralowa i Rafa Delfinów w Eljacie
• grzyby i łuki skalne w parku narodowym Timna
• ruiny starożytnego miasta Arad z wczesnego okresu kananejskiego (IV-III w. p.n.e.)
• piaszczyste plaże i park podwodny w Aszkelonie
• wspaniała starożytna inżynieria i budownictwo (nawet z X w. p.n.e.!) miasta Tel Be'er-Sheva
• targ wielbłądzi w Be'er-Shevie i Muzeum Kultury Beduinów w kibucu Lahav
• Mamshit - ruiny miasta Nabatejczyków, najlepiej zachowanego starożytnego miasta na pustyni Negew

Strefa Gazy

• Wielki Meczet Al-Omari, cytadela Napoleona z 1799 roku i bazary arabskie w Gazie

Dystrykt Judei i Samarii

• ruiny fortyfikacji pałacu królewskiego (IX-VIII wiek p.n.e.) oraz ostrakony (IX wiek p.n.e.) z zapiskami w języku hebrajskim - jest to jeden z najstarszych pomników języka i pisma hebrajskiego w starożytnym mieście Samaria
• miejsce uznawane tradycyjnie za miejsce chrztu Chrystusa w Jordanie
• największy las w Izraelu w pobliżu Jatiru
• kompleks pałaców i twierdza Herodium zbudowana przez Heroda Wielkiego
• Sadzawki Salomona - trzy wielkie zbiorniki wody oraz akwedukty zaopatrujące dawniej Jerozolimę
• grekoprawosławny klasztor św. Saby ze skalnymi pieczarami pustelników
• naskalny klasztor św. Jerzego Kosiby zawieszony w wąwozie okresowej rzeki Qilt
• olbrzymi park wodny Attrakzia na północnym brzegu Morza Martwego
• jaskinie Qumran, w których odnaleziono najstarsze (I w. p.n.e.) rękopisy biblijne spisane przez esseńczyków w języku hebrajskim i aramejskim
• Betlejem - Bazylika Narodzenia Pańskiego wraz z Grotą Narodzenia, czczony przez Żydów grobowiec Racheli
• grób patriarchy Abrahama wzniesiony nad Grotą Makpela
• mury Jerycha - najniżej położonego miasta na świecie i górująca nad miastem góra Kuszenia, gdzie szatan kusił Jezusa podczas jego czterdziestodniowego pobytu na pustyni
• 30 minaretów górujących nad Nablusem i turecka łaźnia z XV w.

Informacje praktyczne

Kiedy jechać

Najdogodniejsze miesiące do wyjazdu do Izraela to maj i wrzesień, gdy nie ma upałów i tłumów turystów. Od czerwca do sierpnia upał staje się ciężki do wytrzymania. W kwietniu, październiku i grudniu należy się liczyć z utrudnieniami związanymi z obchodami świąt. W styczniu jest najtaniej, a nad Morzem Martwym i w Eljacie można się opalać, podczas gdy na Wzgórzach Golan można się przygotować do założenia nart.

Jak dotrzeć

Samolotem

Bezpośrednie połączenie między Warszawą (co tydzień) a Ejlatem z powrotem z Tel Awiwu zapewnia w ruchu czarterowym Oasis Tours. Na trasie Warszawa – Tel Awiw - Warszawa izraelskie linie El Al. Rejs trwa około 4 godzin.

Ceny biletów do Izraela zmieniają się w zależności od sezonu. Najwyższe są od lipca do września i podczas żydowskich. Można także rozważyć lot czarterowy do Kairu lub Sharm el-Szeik na półwyspie Synaj, i dojazd autobusem do Tel Awiwu i Jerozolimy.
Głównym międzynarodowym portem lotniczym w Izraelu jest lotnisko Bena Guriona w Lod, 18 km na wschód od Tel Awiwu i 50 km od Jerozolimy. Drugim międzynarodowym portem lotniczym Izraela jest Owda, położona na pustyni ok. 20 km na północ od Ejlatu; lądują tam głównie samoloty czarterowe. Również Ejlat ma własne lotnisko, na którym lądują głównie samoloty krajowe linii Arkia, chociaż przylatują też samoloty El Al z kilku innych krajów. Lotnisko w Ejlacie, w przeciwieństwie do większości portów lotniczych, położone jest w centrum miasta i do większości hoteli można z niego dojść piechotą. Ze względu na rosnące ceny terenów, na których znajduje się lotnisko, władze planują przeniesienie go z Ejlatu w inne miejsce. Lotniska w Ejlacie i Owdzie zostaną kiedyś zastąpione przez nowe, większe lotnisko międzynarodowe, usytuowane gdzieś na przedmieściach. Ma być to wspólny projekt Izraela i Jordanii.

Wizy i cło

Wizy

Zgodnie z polsko-izraelską umową o ruchu bezwizowym obywatele polscy legitymujący się paszportem ważnym co najmniej 3 miesiące mogą wjeżdżać i przebywać na terytorium Izraela bez wizy do 90 dni. Należy zwracać uwagę na stemple umieszczane w paszporcie przez służby graniczne Izraela. Zdarzają się bowiem przypadki, że funkcjonariusze straży granicznej arbitralnie ograniczają czas pobytu polskich turystów, wpisując na stemplach zgodę na krótszy pobyt, np. do 1 miesiąca lub do 2 tygodni. Na przejściu granicznym w Ejlacie ograniczanie pobytu do 1 miesiąca jest regułą. O takiej decyzji i jej przyczynach zainteresowani nie są informowani. Przekroczenie okresu dozwolonego pobytu, określonego w stemplu zamieszczonym w paszporcie podróżnego przez izraelskie służby graniczne, może być uznane za pobyt nielegalny i spowodować odmowę wjazdu przy kolejnych wizytach.
Ruch bezwizowy nie dotyczy przyjazdów w celu podjęcia pracy, innej działalności zarobkowej lub pobytu stałego. W przypadku pobytów o takim charakterze należy przed przyjazdem do Izraela uzyskać odpowiednią wizę w izraelskim przedstawicielstwie konsularnym w kraju stałego zamieszkiwania. Przy wjeździe i wyjeździe z Izraela miejscowe służby graniczne przeprowadzają krótkie rozmowy na temat celu i charakteru podróży oraz zawartości bagażu podróżnego. Należy się liczyć ze stosunkowo dociekliwymi pytaniami. Władze graniczne mogą odmówić prawa wjazdu do Izraela osobom, co do których istnieje podejrzenie, że faktyczny cel ich przyjazdu jest inny niż deklarowany, jak również osobom, które przebywały poprzednio w Izraelu bez ważnej wizy pobytowej. Odmawia się również prawa wjazdu osobom, których krewni przebywają w Izraelu nielegalnie. Dodatkowym warunkiem, od którego może być uzależniona decyzja o zgodzie na wjazd do Izraela, jest udokumentowanie posiadania równowartości 100 USD na każdy dzień pobytu. Decyzje izraelskich władz granicznych są podejmowane arbitralnie i są nieodwołalne. Osoba, której odmówiono wjazdu do Izraela, jest odsyłana do kraju, z którego przybyła, tymi samymi liniami lotniczymi. Jeśli ma bilet powrotny – wraca na własny koszt, jeśli ma bilet tylko w jedną stronę – na koszt przewoźnika. Zdarza się, że z przyczyn organizacyjnych nie jest możliwy powrót do kraju w dniu przylotu, w związku z czym osoby takie są przez izraelskie władze imigracyjne umieszczane w centrum deportacyjnym na lotnisku na czas niezbędny do zorganizowania ich powrotu do kraju. Osoby oczekujące na deportację mają prawo do kontaktu telefonicznego z placówką dyplomatyczno-konsularną.
Obywatele polscy zarejestrowani jako mieszkańcy obszarów podległych Palestyńskiej Władzy Narodowej w przypadku planowania podróży zagranicznych powinni liczyć się z koniecznością podróży przez Kair (osoby zamieszkałe w Strefie Gazy) lub Amman (mieszkańcy Zachodniego Brzegu). Wynika to z wprowadzonej przez władze izraelskie praktyki uniemożliwiającej wjazd do lub wyjazd z Izraela przez lotnisko Ben Gurion koło Tel Awiwu osobom mającym prawo stałego pobytu na terytorium podległym Palestyńskiej Władzy Narodowej, nawet jeśli mają one obywatelstwo i dokument podróży (paszport) innego kraju. Na wyjątki od tej zasady można liczyć jedynie w przypadkach natury humanitarnej. Ostateczne decyzje w takich sprawach podejmują w trybie indywidualnym izraelskie władze wojskowe. Decyzje pozytywne należą jednak do rzadkości.
Ruch osobowy pomiędzy terytorium Izraela a obszarami będącymi w kompetencji Palestyńskiej Władzy Narodowej podlega licznym ograniczeniom. Na wszystkich drogach dojazdowych łączących te terytoria wystawione są izraelskie posterunki wojskowe kontrolujące przejeżdżające pojazdy i ich pasażerów. Okresowo, w czasie wzrostu napięcia w regionie, przejścia te są zamykane i należy liczyć się z utrudnieniami przy wjeździe lub wyjeździe z tych obszarów bądź z brakiem możliwości wjazdu. Obecnie trwa budowa wysokiego muru betonowego oddzielającego terytorium Izraela od obszarów administrowanych przez Palestyńską Władzę Narodową. Jeszcze większym ograniczeniom podlega ruch osobowy do Strefy Gazy. Na wjazd do i wyjazd ze Strefy Gazy wymagane jest specjalne zezwolenie izraelskich władz wojskowych. Okres oczekiwania na zezwolenie wynosi ok. 7 dni (w przypadku pozytywnej decyzji). Częstą praktyką jest jednak odmowa władz izraelskich wydania cudzoziemcowi zezwolenia na wjazd.
Przy planowaniu podróży do krajów sąsiadujących z Izraelem należy wziąć pod uwagę, że nie istnieje ruch osobowy między Izraelem a Libanem i Syrią. Ponadto osoby, które mają w paszportach stemple izraelskich służb granicznych potwierdzające ich pobyt w Izraelu, nie mogą wjechać do tych państw, nawet jeśli chcą się tam udać z terytorium innego kraju. Spośród państw sąsiadujących – tylko z Egiptem i Jordanią utrzymywany jest graniczny ruch lądowy. W praktyce jedynym lądowym przejściem granicznym między Izraelem a Egiptem jest przejście Ejlat–Taba, natomiast między Izraelem a Jordanią czynne są dwa przejścia graniczne: na północy Nehar ha-Yarden blisko izraelskiej miejscowości Beit She’an – mostem zwanym Sheikh Hussein (od strony jordańskiej), oraz na południu przejście graniczne Arava, położone w sąsiedztwie izraelskiego miasta Ejlat oraz jordańskiego miasta portowego Akaba. Pozostałe, wykazywane na niektórych mapach lub w przewodnikach turystycznych przejścia graniczne są albo nieczynne, albo nie służą do obsługi ruchu turystycznego. Do przejść tego typu należy most Allenby w pobliżu miasta Jerycho administrowanego przez Palestyńską Władzę Narodową, zwany od strony jordańskiej mostem króla Husajna. Most ten nie jest traktowany jako międzynarodowe przejście graniczne dla ruchu turystycznego między Izraelem a Jordanią.

Przepisy celne

Do Izraela turysta może wwieźć w gotówce środki finansowe w dowolnej walucie. Wartość dopuszczalnej do wwozu i wywozu kwoty w gotówce nie może przekroczyć 80 000 szekli (obecnie ok. 19 500 USD). Wwóz i wywóz większych kwot wymaga zezwolenia. Restrykcyjne przepisy fitosanitarne nie pozwalają wwozić żywności, roślin i chemikaliów. Ograniczeniom podlega również wwóz żywych zwierząt – zarówno domowych, jak i użytkowych. Wwóz i wywóz zwierząt domowych (np. psy, koty) podlega przepisom międzynarodowym. Ponadto zakazuje się wwozu stylizowanych monet, matryc do ich produkcji oraz urządzeń i automatów do gier hazardowych. Ograniczeniami objęty jest również wwóz napojów alkoholowych (o zawartości alkoholu poniżej 40 proc. – do 2 l, powyżej 40 proc. – 1 l), papierosów (400 szt.) i perfum (250 ml). Zakazany jest wwóz substancji narkotycznych.

Wizy do Egiptu i Jordanii

Osoby mające w planach wyjazd z Izraela do Egiptu, muszą posiadać wizę. Jednak jeśli ktoś wybiera się tylko do wschodniej części półwyspu Synaj, wystarcza w takim wypadku 14-dniowe pozwolenie na pobyt, które otrzymuje się na granicy.
Wizę na pobyt miesięczny, ważną przez 3 miesiące można uzyskać w Polsce w ambasadzie Egiptu w Warszawie, ul. Alzacka 18 (tel..022/6176973, fax 61790580). Potrzebny jest do tego paszport ważny co najmniej 6 miesięcy i kwestionariusz ze zdjęciem. Opłata wynosi ok. 70 zł; wizę otrzymuje się w ciągu 48 godzin. Również w ambasadzie Egiptu w Tel Awiwie, 54 Basel St, niedaleko Ibn Gvirol St (tel..03/5464151) można załatwić wizę egipską w ciągu jednego dnia (jeśli rano złoży się kwestionariusz, paszport i zdjęcie, to zwykle po południu można odebrać wizę, opłata wynosi ok. 20 $). Jedynie obywatele Izraela muszą czekać na wizę 15 dni. Podania o wizę można składać w ambasadzie od niedzieli do czwartku w godz. 9.00-11.00, wizy odbiera się w godz. 14.00-15.00. Biuro ambasady zamykane jest o 11.00, niezależnie od tego, czy ktoś jeszcze stoi w kolejce czy nie, więc trzeba przyjść jak najwcześniej.
Wizy egipskie można otrzymać także w konsulacie Egiptu w Ejlacie (tel..07/6376882), 68 HaAfroni St; procedura i cena jest dokładnie taka sama jak w Tel Awiwie.
Ambasada Jordanii (tel..03/7517722) usytuowana jest w niezbyt dogodnym miejscu przy Abba Hiller St w Ramat Gan na przedmieściach Tel Awiwu. Wydawanie wiz nd.-czw. 9.00-13.00. Wizę można także uzyskać w Aravie oraz na przejściu granicznym na rzece Jordan. W Polsce nie istnieje przedstawicielstwo Jordanii.

Placówki dyplomatyczne Izraela

Ambasada Państwa Izraela
ul. Krzywickiego 24
02-078 Warszawa
tel. 825 00 28, 825 09 23, 825 63 84
fax 825 16 07
e-mail: publicaffairs@warsaw.mfa.gov.il
Internet: warsaw.mfa.gov.il

Pieniądze

Środkiem płatniczym Izraela są nowe szekle izraelskie (NIS). Prawidłową formą liczby mnogiej dla szekli po hebrajsku jest szekelim, ale nawet Izraelczycy stosują wyrażenie szekels, pochodzące z języka angielskiego. Stare szekle zostały wycofane z obiegu w 1985 r. w ramach planu walki z inflacją. Nowa szekla dzieli się na 100 agorot. W obiegu funkcjonują monety o nominałach 10 i 50 agorot, 1, 5 i 10 szekli oraz banknoty o nominałach 20, 50, 100 i 200 NIS.

Wymiana pieniędzy

W większych miastach można wymieniać pieniądze w niezliczonych bankach i biurach wymiany walut. Wymianą zajmuje się również wielu arabskich sprzedawców. Także recepcje schronisk i hoteli chętnie wymieniają niewielkie ilości pieniędzy.
Na ogół występują niewielkie różnice pomiędzy kursami walut w poszczególnych miejscach, ale powinno się zwrócić uwagę na prowizję bankową, która czasem może być bardzo wysoka. Najlepsze ceny oferują arabscy właściciele kantorów w Jerozolimie oraz specjalistyczne punkty wymiany w Jerozolimie i Tel Awiwie, które nie pobierają żadnych opłat manipulacyjnych.
W niektórych bankach znajdują się również bankomaty do wymiany walut, które wymieniają niektóre z popularniejszych walut innych krajów. Można z nich korzystać całą dobę przez siedem dni w tygodniu, ale mają jeden minus - bardzo wysoką prowizję.
Pod koniec pobytu można wymienić zbędne szekle na lotnisku lub w porcie w Hajfie. Wolno wymieniać szekle do równowartości 500 $; aby wymienić wyższe sumy, należy okazać potwierdzenie pierwotnej wymiany dolarów lub innej waluty na szekle.

Zwrot VAT

W Izraelu ceny wielu towarów zawierają podatek VAT. Turyści mają prawo do zwrotu VAT-u przy zakupie większości towarów, nabytych za obcą walutę w sklepach z koncesją Ministerstwa Turystyki (informują o tym wywieszki). Rząd Izraela niechętnie rozstaje się z pieniędzmi, więc procedura odzyskania owych 17% ceny została obmyślona dla ludzi o mocnych nerwach.
Wartość zakupionych towarów musi wynosić co najmniej 50 $. Wyjątkiem są urządzenia elektryczne, aparaty i akcesoria fotograficzne, filmy oraz komputery. Przy zakupach trzeba żądać minimum 5% upustu od normalnej ceny oraz wziąć kopię faktury z wypisaną kwotą zapłaconego podatku VAT w szeklach i dolarach. Zakupione przedmioty powinny być zapakowane w zapieczętowaną torebkę foliową, przynajmniej z jednej strony przezroczystą, z oryginałem faktury tak włożonym do środka i widocznym, aby nie trzeba było specjalnie otwierać torby. Torba może być odpieczętowana dopiero po opuszczeniu Izraela.
Przy wyjeździe z Izraela z lotniska Ben Guriona czy portu w Hajfie należy podejść do okienka Banku Leumi w sali odpraw i pokazać zapieczętowaną torbę. Urzędnik przybije na fakturze pieczątkę, sprawdzi zakup i zwróci równowartość VAT w dolarach (pomniejszoną o prowizję banku). Na innych przejściach granicznych celnicy są co prawda bardzo uprzejmi i chętnie podbijają rachunki, ale pieniądze przesyłane są przekazem do domu.

Bezpieczeństwo

Stabilizacja nigdy nie była mocną stroną tej części świata. W książce Return to the Desert (Powrót na pustynię) David Praill szacuje, że w okresie ostatnich 4000 lat niewielki obszar dzisiejszego Izraela "średnio co 40 lat był obiektem inwazji albo napadów". Obecna sytuacja, kiedy Egipt i Jordania deklarują pokojowe nastawienie, a Syria przystąpiła do rozmów - jest chyba najkorzystniejsza w obecnym stuleciu, przynajmniej z punktu widzenia turystów.
Mimo licznych doniesień prasowych o zamachach i zabójstwach, w rzeczywistości w Izraelu nie jest aż tak niebezpiecznie. Akty przemocy ograniczają się prawie wyłącznie do lokalnych społeczności i rejony atrakcji turystycznych nigdy nie stanowią celu ataków. Palestyńczycy nie są wrogo nastawieni do obcokrajowców, chociaż mogą chłodniej odnosić się do osób, które wyglądają im na Żydów. Najczęściej z serdecznością odnoszą się do przyjezdnych, zwłaszcza poza Jerozolimą.

Zdrowie

Obowiązkowe szczepienia:

• brak wymagań

Szczepienia zalecane - przeciwko następującym chorobom:

• wirusowe zapalenie wątroby typu A
• wirusowe zapalenie wątroby typu B
• tężec + błonica
• dur brzuszny *
• inne według zaleceń lekarza w bardzo rzadkich sytuacjach *

* w zależności od charakteru wycieczki i indywidualnych wskazań

Malaria:

• nie występuje

Uwaga: zalecenia odnoszą się do dorosłych, zdrowych podróżników, zaszczepionych w dzieciństwie zgodnie z kalendarzem szczepień obowiązkowych. Zalecenia dla turystów z przewlekłymi schorzeniami, podróżujących kobiet w ciąży oraz dzieci mogą się różnić od przedstawionych. Wybór szczepień oraz sposobów profilaktyki malarii zależy od trasy i charakteru podróży, ale także od stanu zdrowia turysty oraz indywidualnych przeciwwskazań, dlatego powinien być ustalony podczas wizyty w specjalistycznej poradni na 6-8 tygodni przed wyjazdem.

Jak się zachować

W miejscach zamieszkanych przez ortodoksyjnych żydów obowiązuje skromny strój: długie spodnie, spódnice, bluzki i koszule z długimi rękawami.

Mężczyźni odwiedzający Ścianę Płaczu powinni mieć nakrytą głowę.

W ortodoksyjnych dzielnicach żydowskich (np. Mea Shearim) niewskazane jest poruszanie się samochodem w czasie szabatu.

W okresie ramadanu (w islamie miesiąc postu) w muzułmańskiej części Jerozolimy, Strefie Gazy i w miastach palestyńskich na Zachodnim Brzegu, w których większości stanowi ludność muzułmańska, należy od wschodu do zachodu słońca unikać publicznego spożywania posiłków, picia napojów i palenia tytoniu.

Wchodząc do meczetu, należy ściągnąć buty. Kobiety powinny przykryć głowę chustą. Zarówno mężczyzn, jak i kobiety obowiązuje schludny wygląd. Szorty, krótkie spódniczki i bluzki na ramiączkach SA zabronione.

Nie należy manifestować swojej odmienności religijnej, szczególnie w czasie świat i uroczystości religijnych.

Nie należy również wchodzić do miejsc kultu, jeśli nie godzą się na to uczestnicy uroczystości religijnych, ani też fotografować modlących się ludzi bez ich nakryć głowy.

Co zabrać

Złota zasada brzmi: zabrać ze sobą jak najmniej rzeczy, ale tak, aby nie trzeba było za dużo kupować na miejscu. W Izraelu można bez problemu kupić większość artykułów konsumpcyjnych i medykamentów, ale są one raczej drogie, szczególnie odzież i kosmetyki.
Koniecznie trzeba mieć ze sobą kapelusz przeciwsłoneczny i ciemne okulary, jakiś środek do opalania i wygodne buty do chodzenia (nie całkiem nowe, ale i nie znoszone). Najważniejszy jest staranny dobór ubrań. Należy wziąć ze sobą odzież odpowiednią dla gorącego klimatu, a jednocześnie taką, w której można zwiedzać miejsca kultu religijnego. Do większości sakralnych miejsc nie wpuszcza się osób ubranych zbyt swobodnie. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety muszą mieć zasłonięte nogi, ramiona i dekolt. W synagogach wymaga się nakrycia głowy, ale najczęściej nie ma problemu z wypożyczeniem go przy wejściu.
Podczas izraelskiej zimy przybysze z zewnątrz często są niemile zaskoczeni niskimi temperaturami. Każdy, kto wybiera się do Izraela w okresie od października do marca i nie zamierza ograniczać swojego pobytu do Ejlatu, powinien zabrać ze sobą ciepły sweter.

Miasta

■ Jerozlolima

■ Tel Aviv

■ Jafa

■ Hjafa

■ Nazaret

■ Betlejem

Jerozolima jest - nie uznawaną przez wiele państw - stolicą Izraela i jednym z najbardziej fascynujących miast na świecie. Jest to także najświętsze ze wszystkich miast - od wieków niezwykle ważne dla tak wielu ludzi z tylu rozmaitych i często sprzecznych ze sobą powodów.
W języku hebrajskim jego nazwa brzmi “Jeruszalaim” (miasto pokoju), a po arabsku “Al-Quds” (święte). Jerozolima dzieli się na trzy części: otoczone murami Stare Miasto, Wschodnią Jerozolimę oraz dynamicznie rozrastające się wokół nich Nowe Miasto.
Najbardziej atrakcyjne jest bez wątpienia Stare Miasto, przyciągające tłumy pielgrzymów, historyków i zwykłych turystów. W jego obrębie znajdują się: najświętsze miejsce judaizmu, czyli Ściana Płaczu, trzecie pod względem ważności święte miejsce islamu - Haram ash-Sharif (Wzgórze Świątynne) gdzie nastąpiło wniebowzięcie Mahometa, oraz święte dla chrześcijan miejsca procesu Chrystusa, Jego ukrzyżowania, pogrzebania i zmartwychwstania.
Wschodnia Jerozolima i Stare Miasto do 1967 r. znajdowały się pod kontrolą Jordanii. W Starym Mieście nadal funkcjonuje kilka arabskich bazarów, a Wschodnia Jerozolima wygląda jak typowe współczesne miasto arabskie. Nowe Miasto jest czystsze, bardziej nowoczesne i mniej egzotyczne. To tutaj mieszczą się najciekawsze muzea Izraela, budynek Knessetu, a także większość żydowskich restauracji, kawiarni i klubów nocnych.

Jerozolima: Stare Miasto

Stare Miasto, obszar, na którym przeszłość wciąż jest żywa, to ciasno zabudowany labirynt ponad stu ulic, tysiąca sklepów i straganów i trzech tysięcy lat ludzkich doświadczeń. Idąc wzdłuż Via Dolorosa, stawia się stopy na tych samych kamieniach, po których stąpał Chrystus.
Zostały one odsłonięte podczas prac kanalizacyjnych w latach 70. Władze miejskie postanowiły ponownie wybrukować nimi ulicę zamiast przechowywać je w muzeum. Właśnie obecność przeszłości w XX wieku tworzy niepowtarzalną atmosferę Starego Miasta.
Stare Miasto jest zarządzane przez władze izraelskie, lecz jego wygląd jest bardziej arabski. Te dwa narody z reguły się ze sobą nie mieszają (choć w przeszłości bywały okresy całkiem zgodnego współistnienia), więc Stare Miasto jest podzielone na cztery niezbyt dokładnie wyznaczone dzielnice. Dzielnice Chrześcijańska i Ormiańska rozwinęły się wokół Bazyliki Grobu Świętego, miejsca tradycyjnie uważanego za miejsce ukrzyżowania Jezusa. Dzielnica Muzułmańska kryje się w cieniu Haram ash-Sharif (Wzgórza Świątynnego), gdzie wznosi się meczet Kopuła Skały, a dla Dzielnicy Żydowskiej najważniejszym punktem jest Ściana Płaczu, ostatni ślad po Drugiej Świątyni.

Jerozolima: Spacer po dachach

Aby obejrzeć Stare Miasto z nieco innej perspektywy, warto wspiąć się po metalowych schodach na rogu ulic Habad i St Mark`s Rd, lub po stromych kamiennych schodach w południowo-zachodnim rogu Khan as-Sultan.
Prowadzą one na szczyty dachów wokół David St i placów targowych Al-Wad. W ciągu dnia można między rurami wentylacyjnymi rzucić okiem na zamęt w dole, a nocą taka wycieczka pozwoli ujrzeć zupełnie inne Stare Miasto, spowite blaskiem księżyca.

Jerozolima: Ściana Płaczu

Ściana Płaczu, zwana też Ścianą Zachodnią lub Murem Zachodnim (po hebrajsku HaKotel Hama'aravi lub po prostu HaKotel), to nic innego, jak zwykły kamienny mur. Jest to jednak jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w całej Jerozolimie, a także w całym Izraelu.
To fragment zbudowanego w 20 r. p.n.e. przez Heroda Wielkiego muru otaczającego dziedziniec Drugiej Świątyni. Rzymianie zniszczyli świątynię w 70 r., lecz ponieważ, jak twierdzą teksty rabiniczne, szechina (boska obecność) nigdy nie opuściła tej ściany, jest ona uważana za najświętsze ze wszystkich miejsc żydowskich. W okresie osmańskim ściana stała się celem pielgrzymek, miejscem, do którego Żydzi przychodzili opłakiwać swoich przodków i zniszczenie Jerozolimy - stąd właśnie pochodzi nazwa Ściana Płaczu. W tym czasie zabudowania przysunęły się bliżej ściany, pozostawiając tylko wąską alejkę na odprawianie modlitw.
W 1948 r., kiedy całe Stare Miasto znalazło się w rękach Jordańczyków, Żydzi utracili dostęp do tego miejsca. Dziewiętnaście lat później, gdy izraelskie oddziały specjalne atakowały podczas wojny sześciodniowej, ich celem była właśnie Ściana, a pierwszą akcją w ramach obrony Starego Miasta było zniszczenie sąsiedniej dzielnicy arabskiej, aby utworzyć plac, który istnieje do dzisiaj. Obszar przed samą Ścianą służy obecnie jako olbrzymia synagoga pod gołym niebem. Jest on podzielony na dwie strefy: małą część południową dla kobiet i gwarniejszą, większą część północną dla mężczyzn. To tutaj odziani na czarno chasydzi kiwają się w przód i w tył, pochylając głowy w modlitwie, co jakiś czas robiąc przerwę, by przylgnąć do ściany i ucałować kamienie. Zawsze w piątki o zachodzie słońca zbiera się gęsty tłum, by świętować nastanie szabatu. Studenci z pobliskiego Yeshiva HaKotel schodzą się, by tańczyć i śpiewać. ściana jest również popularnym miejscem obrzędów Bar Micwy, które odbywają się w okresie szabatu oraz w poniedziałki i czwartki rano.
Miejsce to fascynuje nie tylko świat żydowski. Przybyła tu Madonna, a także pewnej soboty 1993 r. Michael Jackson. Jego wizyta w szczególny sposób oburzyła ortodoksyjnych Żydów, gdyż towarzyszyły mu tłumy dziennikarzy z aparatami fotograficznymi (fotografowanie w czasie szabatu jest zabronione). W każdym razie turyści nie będący Żydami mogą podejść do Ściany, jeśli ubrani są skromnie, a mężczyźni włożą na głowę jarmułkę.
Warto zwrócić uwagę na różnorodne style architektoniczne widoczne w samej ścianie. Wielkie dolne warstwy utworzone są z kamieni z okresu Heroda, które można rozpoznać po szlifowanych krawędziach. Ponad nimi widać uformowane nieco inaczej kamienie pochodzące z czasów powstania meczetu Al-Aqsa. Z bliska widać też powciskane w szczeliny zwitki papieru, od krótkich notatek po niemal całe książki. Istnieje bowiem przekonanie, że wetknięcie kartki z zapisaną prośbą w szczelinę w ścianie zwiększa skuteczność modlitwy. Karteczkę, którą wsunął między kamienie Jan Paweł II, podczas swej wizyty w Jerozolimie w marcu 2000, przewieziono od razu do Instytutu Iad Vashem.
Do ściany można podchodzić całą dobę, dostęp jest bezpłatny. Szczególnie warte polecenia jest odwiedzenie tego miejsca nocą, kiedy skąpane jest w blasku księżyca.

Jerozolima: Dzielnica żydowska

W przybliżeniu można ją określić jako obszar na południe od Bab as-Silsila St i na wschód od Habad St. Dzielnicę Żydowską rozpoznaje się natychmiast po szlifowanych kamieniach, równych, dokładnie wyznaczonych krawędziach i atmosferze, jakby nikt tu nie mieszkał.
Zrównana z ziemią podczas walk w 1948 r. Dzielnica Żydowska została niemal całkowicie zrekonstruowana po odzyskaniu jej przez Izrael w 1967 r. Architektura tej części miasta, choć nowoczesna, utrzymana jest w tradycyjnym stylu, dzięki czemu mimo innej atmosfery pozostaje w zgodzie z charakterem Starego Miasta.
Można by wymienić kilka zabytków na powierzchni ziemi, lecz dużo ciekawsze są znaleziska archeologiczne odkopane podczas prac budowlanych. Niektóre z nich pochodzą z czasów Pierwszej Świątyni (ok. 1000-586 p.n.e.) Wszystko jest dobrze oznakowane, tak że trudno cokolwiek przeoczyć. Bardzo przyjemny jest teren wokół Quarter Cafe, warto też obejrzeć wspaniały widok na Haram ash-Sharif i Ścianę Płaczu ze schodów za kościołem św. Marii.

Jerozolima: Cardo

Ten rzucający się w oczy pas ciągnący się z północy na południe to zrekonstruowana główna ulica Jerozolimy z czasów rzymskich i bizantyjskich - Cardo Maximus.
Niegdyś biegła ona przez całą szerokość miasta, aż do obecnej Bramy Damasceńskiej, lecz w dzisiejszej postaci ulica zaczyna się na południe od David St i służy jako główne wejście na teren Dzielnicy Żydowskiej z obszarów muzułmańskich i chrześcijańskich.
Na miejscu wystawiona jest kopia pochodzącej z VI wieku mapy Starego Miasta znalezionej w Madabie. Wynika z niej, że wtedy Cardo była szeroką aleją otoczoną portykami. Południowa część ulicy została tak odrestaurowana, że trochę przypomina pierwotny wygląd, ale resztę zrekonstruowano jako pasaż drogich sklepów pamiątkarskich i galerii z judaikami. Specjalne studnie pozwalają turystom zajrzeć w dół, pod poziom ulicy, gdzie widać warstwy gruzów z czasów Pierwszej i Drugiej Świątyni. Na górze, ponad jedną z galerii, mieści się stała wystawa zatytułowana One Last Day. Jest to zbiór fotografii Johna Phillipsa wykonanych dla magazynu Life w dniu, w którym Dzielnica Żydowska dostała się w ręce Jordanii w 1948r. Wystawę można oglądać nd.-czw. 9.00-17.00, pt. 9.00-13.00, sb. zamkn. Wstęp 4 NIS.

Jerozolima: Wieża Izraelitów i Centrum Rachel Ben-Zvi

Wieża bramy z okresu oblężenia miasta przez Babilończyków i zniszczenia Pierwszej Świątyni (ok. 580 r. p.n.e.) pogrzebana jest pod nowoczesnym blokiem mieszkalnym na Shone HaLakhot St, a prowadzą do niej niedługie schody.
Wieża otwarta jest w nd.-czw. w godz. 9.00-17.00, pt. 9.00-14.00. Wstęp 4 NIS (w cenę wliczony też bilet do Spalonego Domu i Muzeum Archeologicznego Wohla). Na wprost Wieży Izraelitów, także na Shone HaLakhot St, w Centrum Rachel Ben-Zvi (tel. 6283448) wystawiona jest makieta Jerozolimy z okresu Pierwszej Świątyni wykonana na podstawie wykopalisk archeologicznych z czasów króla Dawida i jego następców. Inne eksponaty centrum w sposób audiowizualny prezentują historię miasta od 1000 do 586 r. p.n.e. Centrum otwarte jest dla zwiedzających nd.-czw. 9.00-16.00, pt. tylko po wcześniejszym uzgodnieniu. Wstęp 8 NIS (studenci 6 NIS).

Jerozolima: Dzielnica muzułmańska

Jest to najbardziej gwarny i najgęściej zaludniony obszar Starego Miasta, który zależnie od upodobań może męczyć i przyprawiać o klaustrofobię lub wręcz przeciwnie, działać stymulująco.
Prowadzi tam wiecznie zatłoczona Brama Damasceńska, w której należy uważać na przejeżdżające transportery i omijać arabskich chłopców zjeżdżających w dół zbocza swoimi wózkami sprzedawców. Około 100 m za bramą ulica rozwidla się i w owym rozwidleniu znajduje się oblegany stragan z falafelem. W lewo odbiega Al-Wad Rd, przy której pośród sklepów ze słodyczami aż roi się od wystaw z wyrobami z mosiądzu, takimi jak tace i czajniczki do kawy, straganów z warzywami i jajkami. Ta droga prowadzi prosto do Ściany Płaczu, przecinając Via Dolorosa.
Część Via Dolorosa biegnąca pod górę na zachód (w prawo) zatłoczona jest pielgrzymami chrześcijańskimi, wycieczkowiczami i klientami sklepów. Przy tej trasie mieści się wiele sklepów pamiątkarskich, szczególnie z ceramiką. Przy rozwidleniu w prawo odbija Souq Khan az-Zeit St, która jest jeszcze ruchliwsza niż Al-Wad Rd. Na tej ulicy przeważają sklepy z owocami, warzywami, słodyczami, sprzętem komputerowym i orientalnymi przyprawami.

Jerozolima: Łuk Ecce Homo i klasztor

Na zachód od Al-Wad Rd ponad Via Dolorosa rozpięty jest łuk z dwoma otworami okiennymi. Jest to XIX-wieczna imitacja łuku, który istniał w tym miejscu jako wschodnia brama miasta za panowania Heroda Agryppy I (37-44 r.).
W kościele należącym do pobliskiego klasztoru Sióstr Syjońskich zachował się dolny fragment oryginalnego łuku rzymskiego. Uważa się, że owa konstrukcja była łukiem triumfalnym z wysokim portalem pośrodku i dwiema mniejszymi bramami po bokach. Zachowane w kościele resztki, to właśnie pozostałości po jednym z mniejszych łuków (część łącząca dwie strony ulicy została zaprojektowana tak, by imitować łuk centralnej części konstrukcji). Tradycyjnie, choć bez głębszych podstaw, łuk ten uważany jest za miejsce, na które Piłat wyprowadził Jezusa i rzekł “Oto człowiek” (“Ecce homo”) (J 19, 5).
Kościół klasztorny otwarty jest pn.-sob. 8.30-12.30 i 14.00-17.00, nd. zamkn. Wstęp wolny. W sąsiednim budynku należącym do greckiego Kościoła prawosławnego znajduje się podziemna kaplica znana jako więzienie Chrystusa, gdzie przypuszczalnie przetrzymywano Jezusa wraz z innymi więźniami.

Jerozolima: Kościół św. Anny

Wzniesiony w stylu romańskim kościół św. Anny powszechnie uważany jest za najpiękniejszy przykład architektury krzyżowców w Jerozolimie.
Jednak jego popularność wśród pielgrzymów wynika bardziej z tradycyjnych wierzeń, że krypta znajduje się na miejscu domu Joachima i Anny, rodziców Najświętszej Marii Panny. Obok kościoła rozciągają się imponujące ruiny, które otaczają biblijną sadzawkę Betesda.
Krzyżowcy zbudowali kościół w 1140 r. wraz z przylegającą doń małą kaplicą ze schodami prowadzącymi w dół do sadzawki, przy której Jezus uzdrowił chorego (J5,1-18). Gdy Jerozolimę zdobył Saladyn, kościół został przekształcony w muzułmańską szkołę teologiczną. Nad wejściem do kościoła wciąż widnieje świadcząca o tym inskrypcja. Kolejni władcy pozwolili kościołowi popaść w ruinę i w XVIII w. gruzy i odpadki sięgały dachu. W 1856 r. Turcy osmańscy podarowali kościół Francji w dowód wdzięczności za wsparcie w wojnie krymskiej przeciwko Rosji. Francuzi doprowadzili budynek do porządku.
Kościół słynie nie tylko z pięknych rozwiązań architektonicznych, lecz również ze wspaniałej akustyki. Duża tablica informuje, że do jej sprawdzania należy wykorzystywać hymny.
Kościół św. Anny otwarty jest pn.-sb. 8.00-12.00 i 14.00-18.00 (zimą 14.00-17.00), nd. zamkn. Wstęp 3 NIS. Wejście oznaczone jest napisem “St Anne-Peres Blanc”. Nie należy używać drzwi oznakowanych “Religious Birthplace of Mary”.

Jerozolima: Dzielnica chrześcijańska

Na terenie tej dzielnicy mieszczą się kościoły, klasztory i inne instytucje religijne należące do ponad 20 różnych wyznań chrześcijańskich, a wszystkie one skupiają się wokół Bazyliki Grobu Świętego.
Już pierwsze dwie ulice po lewej za Bramą Jafy - Latin Patriarchate Rd i Greek Patriarchate Rd - świadczą o charakterze dzielnicy i mieszczących się tu instytucji. Obie te ulice prowadzą do St Francis St, gdzie w spokojnej okolicy w pobliżu Bramy Nowej rezydują lokalne władze kościelne.
Wszędzie indziej w tej dzielnicy cisza i spokój ustępują zgiełkowi i tłokowi turystycznych bazarów. Biegnąca od placu Omar ibn al-Khattab do serca Starego Miasta David St jest jednym wielkim targowiskiem, z którego na półki i kominki całego świata trafia tania tandeta: od błyszczących wizerunków Kopuły Skały przez odblaskowe krucyfiksy po tabliczki z napisem "Shalom Y`All". Na północ od David St odchodzi Christian Quarter Rd, na której można kupić pamiątki wyższej klasy, przede wszystkim ikony . Na południowy wschód od Bazyliki Grobu Świętego leży targ Muristan, zwykle mniej zatłoczony niż inne targowiska. Typowe tutaj towary to wyroby ze skóry, odzież i dywany.
Im bliżej dolnego końca ulicy St David, tym więcej pojawia się żywności - kompleks handlowy po lewej, gdzie obecnie mieści się szereg stoisk owocowo-warzywnych, pochodzi z okresu drugiej wyprawy krzyżowej. David St kończy się, rozpadając się na trzy wąskie uliczki, z których lewa dochodzi do Souq Khan as-Zeit St. Jest to jedna z głównych arterii Dzielnicy Muzułmańskiej. Uliczka biegnąca w prawo dociera do Cardo, która prowadzi do Dzielnicy Żydowskiej. Osoby o wrażliwej naturze powinny unikać pierwszej z tych wąskich alejek, Souq al-Lahamin, czyli targu mięsnego.

Jerozolima: Bazylika Grobu Świętego

Mimo iż jest to najważniejsza świątynia chrześcijaństwa, nie wywiera ona takiego wrażenia jak choćby Kopuła Skały czy Ściana Płaczu i zdarza się, że turyści wchodzą i wychodzą, nie zdając sobie sprawy z tego, co właśnie widzieli.
Z kolei wielu z tych, którzy przybywają z pełną świadomością znaczenia tego kościoła, opuszcza go, doznawszy poważnego rozczarowania. Z zewnątrz bazylika zasłonięta jest okolicznymi budynkami, a wewnątrz panuje mrok, tłok i hałas. W swojej książce Winner Takes All ("Zwycięzca bierze wszystko") Stephen Brook opisuje wygląd wnętrza jako “skrzyżowanie placu budowy z przechowalnią starych mebli”.
Nawet jeśli świątyni brak podniosłego nastroju, to przynajmniej nikt nie podważa twierdzeń, że stoi ona na prawdziwym miejscu ukrzyżowania, pogrzebania i zmartwychwstania Chrystusa. Na początku I wieku był tu nie używany kamieniołom. Według Ewangelii św. Jana (19, 17 i 41-2) ukrzyżowanie Jezusa nastąpiło na przypominającym wyglądem czaszkę miejscu poza murami miasta i niedaleko grobu w ogrodzie. Archeolodzy odkryli groby pochodzące z tego okresu, więc miejsce to zgadza się z tekstem Ewangelii.
Co najmniej do 66 r. jerozolimska gmina chrześcijańska organizowała wspólne modlitwy przy grobie, naśladując w ten sposób żydowski zwyczaj modlenia się przy grobach świętych. W 135 r. cesarz Hadrian wyrównał teren, by wznieść tu świątynię Afrodyty, ale tradycja chrześcijańska przetrwała, więc Konstantyn i jego matka postanowili zbudować w tym miejscu kościół upamiętniający zmartwychwstanie Chrystusa. W tym celu trzeba było zburzyć wiele budynków. Wzniesienie świątyni zaledwie o 100 metrów dalej zaoszczędziłoby wiele czasu i wydatków, lecz gmina chrześcijańska nalegała na tę właśnie lokalizację. Prace nad kościołem Konstantyna rozpoczęły się ok. 326 r., a budowlę poświęcono dziewięć lat później.

Jerozolima: Inne kościoły

Kościół Chrystusa, położony na wprost Cytadeli w okolicy Bramy Jafy, był pierwszym kościołem protestanckim w Ziemi Świętej, poświęcony w 1849 r. Zbudowało go Londyńskie Towarzystwo Krzewienia Chrześcijaństwa wśród Żydów (obecnie znane jako Służba Kościoła wśród Żydów).
Założyciele towarzystwa wierzyli, że Żydzi powrócą na ziemie określane wówczas jako turecka Palestyna i że wielu z nich uzna Jezusa za Mesjasza przed Jego powtórnym nadejściem. Aby zaprezentować chrześcijaństwo jako coś nie bardzo obcego judaizmowi, kościół Chrystusa zbudowano w protestanckim stylu, tak by przypominał nieco synagogę. Na ołtarzu i witrażach widać żydowskie symbole, takie jak hebrajskie napisy czy gwiazda Dawida.
Kościół św. Aleksandra, położony na rogu, na wschód od Bazyliki Grobu jest siedzibą rosyjskiej misji na wygnaniu. Główną atrakcję turystyczną stanowi wielokrotnie zmieniany łuk triumfalny, który niegdyś wznosił się na forum Hadriana zbudowanym w tym miejscu w 135 r. Po przejściu pod łukiem i skręceniu w lewo można zobaczyć na szczycie schodów część platformy, na której Hadrian wzniósł świątynię Afrodyty. Kościół św. Aleksandra otwarty jest tylko w czwartki o 7.00, kiedy to odprawiane są modlitwy za duszę cara Aleksandra III. Wykopaliska można zwiedzać pn.-czw. 9.00-13.00 i 15.00-17.00 (dzwonić do drzwi); niewielka opłata za wstęp.
Przy drodze do Stacji IX Drogi Krzyżowej, jeśli iść w górę po schodach od ulicy Souq Khan as-Zeit, w miejscu, gdzie ulica prowadząca do bazyliki Grobu Świętego skręca w prawo, na wprost znajdują się niewielkie szare drzwi wychodzące na dach bazyliki. Grupa okolicznych zabudowań stanowi siedzibę klasztoru etiopskiego, odkąd podczas jednego z licznych sporów między odłamami chrześcijaństwa Koptowie wyrzucili mnichów z zajmowanego przez nich wcześniej budynku. Mnisi żyją pośród ruin średniowiecznego klasztoru wzniesionego przez krzyżowców na miejscu bazyliki Konstantyna. Przez oculus pośrodku tej części dachu wpada światło do krypty św. Heleny. Dwie drogi prowadzą stąd do Bazyliki Grobu Świętego: jedna przez kaplicę etiopską (mnisi na ogół nie znają angielskiego, ale są bardzo życzliwi i chętnie wskazują drogę), a druga w lewo aż poza klasztor i przez wejście Koptów.
Obecny budynek luterańskiego kościoła Zbawiciela, którego biała wieża góruje ponad Starym Miastem, został zbudowany w 1898 r. na miejscu XI-wiecznego kościoła Świętej Marii Łacińskiej. Zamknięty północny portyk wejściowy pochodzi ze średniowiecza, zdobiony jest znakami zodiaku i symbolami miesięcy. Wieża cieszy się popularnością wśród turystów ze względu na wspaniałe widoki Starego Miasta, jakie roztaczają się z góry. Wstęp pn.-sb. 9.00-13.00 i 13.30-15.00, nd. zamkn.; cena biletu 2 NIS.

Kościół św. Jana Chrzciciela, najstarszy kościół w Jerozolimie ukryty jest w rzadko odwiedzanej części Muristanu. Turyści często pomijają tę budowlę, gdyż zasłaniają ją okoliczne uliczki. Jednak wejście od Christian Quarter Rd jest wyraźnie oznaczone. Prowadzi ono na dziedziniec bardziej współczesnego greckiego klasztoru ortodoksyjnego, gdzie zwykle któryś z mnichów otwiera kościół dla zwiedzających. Kościół wzniesiony w połowie V w. został odnowiony po tym, jak Persowie zniszczyli go w 614 r. n.e. W XI w. kupcy z Amalfi zbudowali nowy kościół, który stał się później siedzibą Kawalerów Maltańskich. Obecna fasada z dwiema małymi dzwonnicami jest już późniejszym dodatkiem, podobnie jak kilka innych zmian wprowadzonych dla zapewnienia stabilności budowli.
Piękny kościół i klasztor Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny jest jednym z najbardziej znanych miejsc na Górze Syjon. Według tradycji jest to miejsce, w którym NMP zmarła czy też zapadła w "wieczny sen". Łacińska nazwa świątyni brzmi Dormitio Sanctae Mariae. Obecne budynki kościoła i klasztoru, znajdujące się w posiadaniu niemieckich benedyktynów, poświęcono w 1906 r. Zostały one uszkodzone w czasie walk o miasto w 1948 r. oraz w 1967 r., kiedy na wieży ulokowali się żołnierze izraelscy, by móc obserwować pozycje armii jordańskiej na murach obronnych w dole.
Jasne wnętrze kościoła wyraźnie kontrastuje z wieloma starszymi, mrocznymi świątyniami w okolicy. Górną część absydy zdobi złota mozaika przedstawiająca Maryję z Dzieciątkiem, niżej przedstawieni są prorocy Izraela. Boczne kaplice poświęcone są świętym: św. Willibaldowi (angielski benedyktyn, który odwiedził Ziemię Świętą w 724 r.), Trzem Królom, św. Józefowi (ta kaplica pokryta jest medalionami z królami Judy jako przodkami Jezusa) i św. Janowi Chrzcicielowi. Podłogi ozdobione są imionami świętych i proroków oraz symbolami znaków zodiaku. W krypcie znajduje się kamienna scena przedstawiająca NMP na łożu śmierci i Jezusa przyzywającego Ją do nieba. Kaplice boczne zostały ufundowane przez wiernych z różnych krajów. W absydzie mieści się kaplica Ducha Świętego, w której Duch Święty przedstawiony jest w chwili zstąpienia na Apostołów. Kościół otwarty jest codz. 8.00-12.00 i 14.00- 18.00. Wstęp wolny. Na terenie kompleksu czynna jest też przyjemna kawiarnia, w której serwowane są ciastka i napoje (w tym piwo).

Kościół św. Piotra in Gallicantu, niemal całkowicie ukryty za drzewami i zboczem góry “w miejscu piania koguta” stoi według tradycji tam, gdzie apostoł Piotr zaparł się Jezusa (Mk 14, 66-72) - "Pierwej nim kogut dwa razy zapieje, trzy razy Mnie się wyprzesz". Uważa się również, że współczesna budowla, wzniesiona na fundamentach kościoła z okresu bizantyjskiego i z czasów krzyżowców, stoi na miejscu domu najwyższego kapłana Kajfasza, do którego zaprowadzono pojmanego Jezusa (Mk 14, 53). Grota pod kościołem ma być miejscem, w którym Jezus był więziony. Niezależnie od przekonań religijnych warto odwiedzić ten kościół choćby tylko dla wspaniałego widoku z balkonu, skąd widać Miasto Dawida, arabską wioskę Silwan i trzy doliny otaczające Jerozolimę.
Kościół otwarty jest pn.-sb. 8.00-11.45 i 14.00-17.00 (od maja do września 14.00-17.30), zamkn. nd. Wstęp wolny. Do kościoła prowadzi droga skręcająca na wschód (w lewo) od trasy biegnącej w dół z Góry Syjon i do Sadzawki Sułtana. Rzymskie schody w dół od kościelnego ogrodu prowadzą do źródła Gihon i doliny Cedronu.

Jerozolima: Syjon

Obecnie nazwą tą określa się część ponurego wzgórza na południe od Starego Miasta, za Bramą Syjońską, lecz w okresie opisanym w Starym Testamencie Góra Syjon leżała na wschód od tego, co dzisiaj nazywamy Miastem Dawida. Do zmiany nazwy doszło w IV w. w oparciu o nowe interpretacje tekstów religijnych.
Na tym niewielkim obszarze znajduje się kilka najważniejszych miejsc w Jerozolimie, w tym prawdopodobne miejsce Ostatniej Wieczerzy i mniej prawdopodobne miejsce spoczynku Dawida.
Również tutaj jest grób Oskara Schindlera, postaci rozsławionej przez film S. Spielberga. Schindler pochowany jest na cmentarzu chrześcijańskim, do którego od Bramy Syjońskiej trzeba iść prosto przed siebie, w dół, przy rozwidleniu w lewo, obok kaplicy Holocaustu, dalej łukiem i przejść przez ulicę do wejścia na cmentarz.
Osobnicy narzucający się z usługami przewodników na Górze Syjon są wyjątkowo dokuczliwi, uparci i czasami dość niegrzeczni, gdy odrzuca się ich ofertę. Jedną ze stosowanych przez nich sztuczek jest rozdawanie kartonowych jarmułek w zamian za ofiary pieniężne przed grobem Dawida. Warto wiedzieć, że mężczyźni nie muszą zakrywać głów, by zwiedzić grobowiec, a jarmułki rozdawane są bezpłatnie wewnątrz grobowca.

Jerozolima: Grobowiec króla Dawida

Budowla wzniesiona przez krzyżowców dwa tysiące lat po śmierci króla nie wygląda zbyt atrakcyjnie. Co więcej, autentyczność miejsca jest dość często podważana - za prawdopodobne uważa się, że Dawid został pogrzebany pod oryginalną Górą Syjon, na wschód od Miasta Dawida.
W każdym razie jest to jedno z najbardziej czczonych świętych miejsc judaizmu i w latach 1948-67, gdy Ściana Płaczu znajdowała się na niedostępnym dla Żydów terytorium Jordanii, grobowiec ten był głównym celem pielgrzymek. Nadal pełni on funkcję miejsca modlitw. By dojść do grobowca, należy od Bramy Syjońskiej iść na południe, skręcić w prawo na rozwidleniu i potem w lewo. Grobowiec jest otwarty sb.-czw. 8.00-18.00, pt. 8.00-14.00. Wstęp wolny.

Jerozolima: Wieczernik

Pomieszczenie to, powszechnie uważane za miejsce spożywania Ostatniej Wieczerzy (cenaculum oznacza po łacinie jadalnię), jest jedynym miejscem chrześcijańskim w Izraelu, którym zarządzają władze lokalne.
Będący częścią kompleksu grobowca króla Dawida, Wieczernik był w okresie bizantyjskim otaczany przez chrześcijan wielką czcią. W średniowieczu nabyli go franciszkanie, lecz zostali później usunięci przez Turków. Pod tureckimi rządami Wieczernik zamieniono na meczet i chrześcijanom zakazano doń wstępu, podobnie jak Żydów pozbawiono dostępu do grobowca króla Dawida. Podobnie jak grobowiec, Wieczernik pochodzi z okresu krzyżowców. Przy wejściu po prawej stronie widnieją dwa herby krzyżowców. W ścianie południowej zachowała się nisza wykuta przez muzułmanów jako mihrab, gdy zamieniali kaplicę na meczet.
Wieczernik znajduje się ponad grobem króla Dawida. Prowadzą tam niewidoczne schody za drzwiami po lewej, biegnące z dziedzińca. Wielu zwiedzających mylnie bierze pierwszą dużą salę za Wieczernik, ale trzeba przejść przez hall, by wejść do dużo mniejszej komnaty , za którą dopiero jest miejsce przypuszczalnego spożycia Ostatniej Wieczerzy (Mt 26, 26-35, Mk 14, 15-25, Łk 22, 14-38, J 13,14,15,17; 1Kor 11, 23-25, Dz 1, 12-26 i Dz 2, 1-4).
Kaplica Wieczernika otwarta jest codz. 8.00-12.00 i 15.00-18.00, lecz sala spożywania Ostatniej Wieczerzy jest zamykana o 16.00. Wstęp wolny. Czasami odprawiane są nabożeństwa - informacji udziela Chrześcijański Ośrodek Informacji.

Jerozolima: Góra Oliwna

Góra Oliwna znajduje się na planie Starego Miasta i okolic. Na położonej na wschód od Starego Miasta Górze Oliwnej znajduje się przede wszystkim najstarszy i największy na świecie cmentarz żydowski oraz wiele kościołów upamiętniających wydarzenia związane z pojmaniem Jezusa i Jego wniebowstąpieniem.

Cmentarz pochodzi z czasów biblijnych. Jego znaczenie związane jest z przekonaniem, że będzie to miejsce zmartwychwstania umarłych w Dniu Sądu, kiedy nadejdzie Mesjasz (Za 14,1-11). Owego spotkania z pewnością nie przegapi Robert Maxwell spoczywający w jednym z grobów na stoku.
Większość kościołów i ogrodów na górze otwierana jest rano, zamykana na ok. 2 godz. w godzinach południowych i otwierana ponownie po południu. Jednak powodem, dla którego naprawdę warto tu przybyć, jest panoramiczny widok całego Starego Miasta.
Na szczycie, przed hotelem Seven Arches (źródło licznych kontrowersji, gdyż zbudowali go Jordańczycy na terenie starożytnego żydowskiego cmentarza), rozciąga się teren widokowy, który we wszystkich turystach budzi chęć do fotografowania. Zachód słońca niekoniecznie jest najlepszą porą na wizytę, gdyż zwykle wtedy widać tylko zarysy Starego Miasta. Lepiej przyjść wcześnie rano, kiedy światło jest najlepsze.
Na górę można wejść od strony Jerozolimy Wschodniej lub od Bramy św. Szczepana albo też dojechać autobusem unikając w ten sposób dość uciążliwego marszu. Arabski autobus nr. 75 kursuje od dworca na Sultan Suleyman St.

Jerozolima: Grób w Ogrodzie

Miejsce to uważane jest za konkurencyjne wobec Bazyliki Grobu Świętego miejsce ukrzyżowania i zmartwychwstania Chrystusa. Choć ta hipoteza nie cieszy się dużym uznaniem, to samo miejsce cenione jest za panujący tu spokój i swoisty urok.
Pewien katolicki ksiądz miał podobno powiedzieć: “Nawet jeśli Grób w Ogrodzie nie jest prawdziwym miejscem śmierci i zmartwychwstania Pana, to powinien był nim być”.
Po raz pierwszy nadał temu miejscu biblijne znaczenie generał Charles Gordon (ten od walk o Chartum) w 1883 r. Gordon nie wierzył, że Bazylika Grobu Świętego stoi na Golgocie i gdy uznał, że wzgórze na północ od Bramy Damasceńskiej przypomina czaszkę, rozpoczął wykopaliska. Starożytne groby, które odkrył pod wzgórzem, utwierdziły go w przekonaniu, że to jest prawdziwe miejsce ukrzyżowania i pogrzebania Jezusa. Archeolodzy obalili tę teorię, określając okres powstania grobów na V w. p.n.e. Cynicy twierdzą, że obrona Grobu w Ogrodzie w dużej mierze wynika z faktu, że jest to jedyne święte miejsce w Jerozolimie, którego właścicielami są protestanci.
Zwiedzać można pn.-sb. 8.30-12.00 i 14.00-17.30, nd. zamkn. Wstęp wolny. W nd. o 9.00 odprawiane jest międzywyznaniowe nabożeństwo ze śpiewem trwające ok. 50 min. Dojście od Sultan Suleyman St na północ wzdłuż Nablus Rd, a potem w prawo w Schick St.

Jerozolima: Knesset

Na terenie centrum rządowego dominuje budynek parlamentu Izraela, czyli Knesset. Budynek ten, przykład wielopiętrowego, parkingowego stylu w architekturze, wykorzystywany jest od 1966 r.
Przedtem parlament obradował tam, gdzie obecnie jest siedziba Ministerstwa Turystyki na King George V St. Obecny budynek Knessetu ma dużo atrakcyjniejsze wnętrze, jego foyer zdobią trzy gobeliny i mozaika Marca Chagalla.
Budynek można zwiedzać w nd. i czw. w godz. 8.30- 14.30 (bezpłatne zwiedzanie z przewodnikiem). Należy mieć przy sobie paszport. Można też obserwować obrady Parlamentu w pn. i wt. w godz. 16.00-19.00, a w nd. i czw. 11.00-19.00. Obrady odbywają się zazwyczaj po hebrajsku, sporadycznie można usłyszeć arabski. Dokładniejsze informacje: tel. 6753333.
Obok przystanku autobusowego naprzeciwko Knessetu stoi menora z brązu, dar brytyjskich sympatyków państwa Izrael. Zdobią ją wizerunki ważnych postaci i sceny wydarzeń z historii Żydów.

Jerozolima: Vad Cashem (słowa zaczerpnięte z Księgi Izajasza 56,5, oznaczają “miejsce i imię”)

Każdy, kto spędzi w tym kraju trochę czasu, wkrótce zaczyna dostrzegać, jak bardzo widmo Holocaustu wciąż prześladuje społeczeństwo Izraela. Choć trzeba sobie zdawać sprawę, że nie przychodzi się tu dla przyjemności, to naprawdę warto odwiedzić to miejsce.
Współczesne państwo żydowskie zrodziło się z tragicznych doświadczeń prześladowań, ucieczek, obozów zagłady i pragnienia, by wszystko to nigdy się nie powtórzyło. Jak wyraził to dziennikarz z Jerusalem Report, w rezultacie Holocaust jest społeczną religią Izraela i w związku z tym Yad Vashem jest najważniejszą świątynią w tym kraju. Co charakterystyczne, o ile Ściana Płaczu nie zawsze znajduje się w programie wizyt rządowych, o tyle niemal wszystkie głowy państw przybywające z wizytą do Izraela odwiedzają Yad Vashem.
Udokumentowane w muzeum tragiczne wydarzenia mówią o czymś więcej niż naziści i naród Izraela. Pośród wielu pomników znajduje się zaskakujący 21-metrowy obelisk ku czci bojowników ruchu oporu, do którego prowadzi ścieżka z wyrytymi na kamieniach napisami upamiętniającymi ich czyny.

Tel Awiw

Tel Awiw i Jerozolima są jak yin i yang

Tel Awiw i Jerozolima są jak yin i yang. Chociaż Tel Awiw nie ma nawet stu lat, nie zamierza pozostawać w cieniu istniejącego 3000 lat Świętego Miasta z jego bogatą tradycją, religijną różnorodnością i zażartymi sporami politycznymi.
W Tel Awiwie, gdzie zamiast synagog działają giełdy, a miejsce tradycji zajmuje pogoń za duchem czasu, liczą się - finanse, interesy i rozrywka. Kiedy pobożni Żydzi w Jerozolimie śpieszą pod Ścianę Płaczu na wieczorne modlitwy, przystojni mieszkańcy Tel Awiwu przebierają w licznych kawiarniach i restauracjach.
Na pierwszy rzut oka miasto rozczarowuje, wydaje się brzydkie i chaotyczne - co do tego nawet ortodoksyjni Żydzi i muzułmańscy fundamentaliści są zgodni. Tylko nieliczni pozostają tu na dłużej niż dzień lub dwa, gdyż panuje przekonanie, że miasto nie ma zbyt wiele do zaoferowania. Szkoda, bo w rzeczywistości Tel Awiw pozostaje niedocenianym miastem śródziemnomorskim. Jest tu wiele charakterystycznych dzielnic, które oddają kulturową różnorodność mieszkańców. Podczas krótkiego spaceru można poczuć powiew Orientu w Dzielnicy Jemeńskiej, odwiedzić lokale na Allenby St, gdzie obficie leje się wódka oraz podziwiać szyk pastelowych różowych i błękitnych nadmorskich willi.
Tel Awiw najlepiej traktować jak kurort (rola ta pasuje do tego miejsca bardziej niż do Ejlatu) - odwiedzać kawiarnie, przesiadywać w barach i korzystać ze wspaniałych plaż miejskich. Warto też poświęcić trochę czasu na zwiedzanie miasta i okolic - wybrać się do Jafy i Dzielnicy Jemeńskiej i nie przegapić wspaniałego Muzeum Diaspory i Telawiwskiego Muzeum Sztuki.
Tel Awiw jest doskonałą bazą wypadową, z której można organizować jednodniowe wyprawy do ciekawszych miejsc w okolicy, takich jak Ramla i Cezarea, lub też do innych miejscowości wymarzonych dla miłośników plażowania, jak np. Netania czy Aszkelon.

Jafa

Dzisiejsza Jafa (po hebrajsku Yafo) jest przede wszystkim malowniczym nadmorskim miejscem, do którego przyjeżdża się na wykwintny posiłek z owoców morza. Zamożni mieszkańcy Tel Awiwu szukają tutaj w weekendy spokoju i wspaniałych widoków na zatokę.
Jednakże Jafa nie zawsze była tak spokojna, i jeśli wierzyć legendom, w minionych wiekach niejednemu krewetka mogła utknąć w gardle na widok Jonasza, wychodzącego na brzeg z paszczy wieloryba, lub też Perseusza, przybywającego na swym skrzydlatym Pegazie. Obie legendy związane są z Jafą, miejscem, które rości sobie prawa do tytułu najstarszego działającego portu. Według Starego Testamentu miasto miał założyć Jafet zaraz po ustąpieniu potopu, która przyniósł sławę jego ojcu, Noemu. W 1468 r. p.n.e. Jafę zdobyli Egipcjanie, którzy podstępnie dostali się do miasta ukryci w glinianych dzbanach. Za czasów Salomona Jafa stała się znaczącym portem morskim.
W VIII w. port był pod wpływami islamu, wypartemu następnie przez krzyżowców. Później Jafa pozostawała w rękach muzułmanów aż do czasu, gdy brytyjski generał Allenby pokonał Turków w 1917 r.
Żydzi mieszkali tu od co najmniej 1840 r., a pod koniec XIX w. Jafa stała się główną bramą wjazdową dla masowo emigrujących z Europy Żydów. Między nowymi przybyszami a społecznością arabską dochodziło do napięć, które w 1921 r. doprowadziły do zamieszek antyżydowskich. Podobne rozruchy następowały co kilka lat aż do 1948 r., kiedy to doszło do rozstrzygających walk między obiema stronami. Po porażce większość arabskich mieszkańców opuściła Jafę, pozostawiając miasto Żydom.
Od tej pory Jafa uległa poważnym przeobrażeniom - została odnowiona i ukształtowana jako dzielnica artystów z mnóstwem galerii, kawiarni, sklepów z rękodziełem. Wydaje się, że pod względem finansowym taki plan przyniósł spodziewane efekty. Proste piękno arabskiej architektury sprawiło, że serce tego starego miasta stało się atrakcją turystyczną, przynoszącą spore zyski. Jednak mimo gwaru grup wycieczkowych i obecności zakochanych par, spotykających się na kolacji przy świecach na wybrzeżu, Stara Jafa tak naprawdę pozostaje opustoszała. W każdą środę Towarzystwo Turystyki (Association for Tourism) z Tel Awiwu - Jafy organizuje bezpłatne zwiedzanie Starej Jafy z przewodnikiem. Zbiórka przy wieży zegarowej o 9.00, koniec zwiedzania około 12.00.

Hajfa

Mówi się często, że w Jerozolimie się modlą, w Tel Awiwie - tańczą, a w Hajfie pracują. Okazuje się, że jest więcej niż szczypta prawdy w tym powiedzeniu.
Podczas gdy Jerozolimę spowija nimb jej przeszłości, a Tel Awiw pławi się w hedonizmie ery kart kredytowych, Hajfa - trzecie pod względem wielkości miasto Izraela - szczyci się tym, że stała się dla kraju centrum nowoczesnego przemysłu. Dla zwiedzających oznacza to atrakcje w rodzaju wycieczek po gigantycznym silosie zbożowym stojącym na portowym nabrzeżu.
Jednakże leżąca u stóp góry Karmel Hajfa nie jest miejscem pozbawionym uroku. W górnej części miasta leży kilka ładnych dzielnic mieszkaniowych i promenad, z których rozciąga się wspaniały panoramiczny widok na północne wybrzeże. W połowie wysokości góry znajduje się jedno z najpiękniejszych miejsc w całym Izraelu - ogrody przykrytej złotą kopułą świątyni bahaistów. Co więcej, w pobliżu jest kilka miejsc wartych zwiedzenia, a jako centrum lokalnej komunikacji Hajfa może być dogodną bazą wypadową dla ciekawych jednodniowych wycieczek po okolicy.

Nazaret

Nazaret, który miał być domem Maryi, Józefa i Dzieciątka Jezus, nie spełnia pokładanych w nim oczekiwań pielgrzymów i turystów. Kilka znajdujących się tu ważnych kościołów pozostaje w cieniu szybko rozrastającego się, nieciekawego współczesnego miasta.
Ale jako siedziba kilku najważniejszych świątyń chrześcijaństwa Nazaret pozostaje sercem chrześcijańskich misji w Ziemi Świętej. Podczas zwiedzania Nazaretu wszystkie kobiety powinny pamiętać o takim stroju i zachowaniu, które nie byłyby odbierane jako wyzywające czy obraźliwe.

Betlejem

dla większości podróżnych wyprawa do Ziemi Świętej bez wizyty w miejscu narodzenia Zbawiciela - byłaby nie do pomyślenia

Współczesne Betlejem może być obiektem kpin ateistów, roi się bowiem od nazw w stylu: Plac Żłóbka, ulica Żłóbka, ulica Gwiazdy, ulica Pasterzy. Są też dwa pola Pasterzy i niezliczona liczba obiektów, które przyjęły nazwę od Bożego Narodzenia.
Dla większości podróżnych, wychowanych w tradycji chrześcijańskiej wyprawa do Ziemi Świętej bez wizyty w miejscu narodzenia Zbawiciela - byłaby nie do pomyślenia. Kościół, wzniesiony nad powszechnie uznawanym miejscem narodzin Chrystusa, to dostojna budowla bez śladu odpustowego nastroju, charakterystycznego dla świętego Grobu w Jerozolimie, czy Bazyliki w Nazaret.
Betlejem było znane już na długo przed narodzinami Jezusa. Tu zmarła Rachela (Rdz 35,19), poznali się Rut i Boaz (Rut 1-4), a po kilku pokoleniach narodził się Dawid, pasterz i późniejszy król Izraela. Przez blisko dwa stulecia po narodzeniu Chrystusa Betlejem pozostawało ośrodkiem pogaństwa. Dopiero 31 maja 339 r n.e. otworzono w mieście pierwszy kościół. Poświęcono go królowej Helenie, a stał w miejscu dzisiejszej Bazyliki Narodzenia. Tak jak cała Palestyna, Betlejem wielokrotnie przechodziło z rąk do rąk, dostając się kolejno we władanie Rzymu, Bizancjum, krzyżowców, Mameluków, Turków, Brytyjczyków, Jordańczyków i Izraelczyków. Ostatnie przekazanie władzy miało miejsce w 1995 r., kiedy inicjatywę przejęli Palestyńczycy i podczas tradycyjnego wigilijnego zgromadzenia na centralnym Manger Square (plac Żłóbka) obecny był Jasir Arafat.
Betlejem jest bardzo atrakcyjnym miastem. Szczególnie warte zwiedzenia są okolice Placu Żłóbka. Ciekawe mogą być wycieczki za miasto, np. do pięknie położonego na pustyni klasztoru Mar Saba albo tajemniczego kompleksu pałacowego Heroda Wielkiego, usytuowanego na szczycie przypominającego wulkaniczny stożek wzgórza; rozciąga się stąd niepowtarzalny widok na okolicę.

Betlejem: Bazylika Narodzenia Pańskiego

Wybudowany ponad grotą, uważaną za miejsce narodzin Jezusa, kościół jest jedną z najstarszych chrześcijańskich świątyń, w której odprawiane są nabożeństwa. Pierwotny kościół, wzniesiony w IV w. przez cesarza Konstantyna, został znacznie przebudowany około 530 r. przez Justyniana.
Cesarz Justynian zamierzał tu stworzyć świątynię, która przyćmi wszystkie inne, łącznie z kościołami Jerozolimy. Poza wielokrotnie wymienianym dachem i posadzką, zasadnicza konstrukcja projektu Justyniana przetrwała do dziś. 6 czerwca 1099 r. kościół przejęli krzyżowcy. Tutaj dokonywali koronacji swoich królów, a w latach 1165-1169 odrestaurowali budowlę, odnawiając dekoracje wnętrz i wymieniając dach. Za czasów Saladyna Arabowie odnosili się do kościoła z należytym szacunkiem. Po pokonaniu egipskiego sułtana przez Mameluków w XIII w. rozpoczął się długi okres bezczeszczenia i zaniedbania świątyni. Sporadyczne remonty =, plądrowanie, trzęsienie ziemi w 1834 r. i pożar w 1869 r., który zniszczył wystrój groty - wszystko to odegrało ponurą i niszczącą rolę. Zimą kościół jest otwarty 8.00-17.00 (latem 7.00-18.00), a za wstęp nie pobiera się opłaty. Sąsiedni kościół św. Katarzyny i podziemne groty są zamknięte w godz. 12.00-14.00.

Betlejem: Kaplica Groty Mlecznej

Tradycja głosi, że Święta Rodzina w drodze do Egiptu znalazła schronienie w grocie, w której dzisiaj mieści się franciszkańska kaplica. Według legendy, gdy Maryja karmiła piersią Dzieciątko, kilka kropli mleka spadło na ziemię.
Od mleka całe wnętrze groty zabarwiło się na biało. Przychodzą tu kobiety, żeby modlić się o pomyślne karmienie, a pielgrzymi kupują porcje sproszkowanego białego kamienia. Od Placu do kaplicy (wejście o charakterystycznej, kiczowatej oprawie) idzie się kilka minut ulicą Milk Grotto. Zwiedzać można codziennie 8.00-11.45 i 14.00-16.30. Wstęp bezpłatny; przed wejściem należy zadzwonić dzwonkiem na dziedzińcu.

Betlejem: Kino i studnia Króla Dawida

Kino Króla Dawida (King David Cinema) wyświetla film Jezus, będący dokładną ekranizacją Ewangelii św. Łukasza.
Kiepsko obsadzony i słabo wyreżyserowany film, wbrew zapewnieniom organizatorów, nie jest cudownym przeżyciem. Jeszcze mniej ciekawe są trzy odrestaurowane zbiorniki wodne na parkingu za kinem. Wiąże się je z historią spragnionego Dawida, ofiarującego wodę Bogu (II Sm 23,13-17).

Morze Martwe

Typowy obrazek z Izraela: postać w stroju kąpielowym, unosząca się na wodach (albo raczej leżąca na powierzchni) Morza Martwego z gazetą w ręku - zupełnie jak w niedzielny poranek w łóżku. W odróżnieniu od innych stereotypów związanych z Bliskim Wschodem, takich jak podziwianie piramid z grzbietu wielbłąda czy tradycyjna chusta zamotana wokół szyi - unoszenie się na wodach Morza Martwego jest wyjątkowym i niepowtarzalnym przeżyciem.
Wzdłuż 90-kilometrowej linii brzegowej nie ma wydzielonego kąpieliska, lepiej jednak poszukać miejsca z prysznicami, bo woda ma dość mulistą konsystencję i pozostawia na ciele osad. Najładniejsze i dobrze utrzymane piaszczyste plaże są w rejonie hotelu w Ein Boqeq oraz w Hamme Zohar, nieco dalej na południe. Jeśli nie ma zbyt wiele czasu, lepiej skorzystać z położonej bliżej Jerozolimy plaży w Ein Gedi.
Bogactwa mineralne Morza Martwego eksploatują zarówno Izraelczycy jak i Jordańczycy. Morze dostarcza ogromne ilości surowców dla przemysłu, rolnictwa i medycyny. Wśród pozyskiwanych z wody minerałów najważniejszym jest potas - używany w rolnictwie jako nawóz - następnie brom, chlorek magnezu oraz sól przemysłowa i jadalna. Największa (i chyba najbrzydsza) fabryka Izraela, Dead Sea Works, dokonała próby upiększenia, zlecając wykonanie potężnego malowidła na jednej ze ścian hangarowatego magazynu. Niestety, efekt nie jest widoczny z drogi.
Na terenie dziś zajmowanym przez zakłady podobno wznosiły się biblijne miasta Sodoma i Gomora, znane z występku, zniszczone przez Boga ogniem i siarką (Rdz 18, 19). Najciekawsze miejsca leżą z dala od uczęszczanych szlaków.